گنوم بیست‌ونه ساله شد

۲۴ام مرداد ماه ۱۳۷۶، میگل د ایکازا ایمیلی به فهرست پستی GTK فرستاد. چیزی که در آن نوشت، از آن جمله‌هایی است که بعد از سی سال هنوز دقیق مانده:

مجموعه‌ای آزاد و کامل از برنامه‌ها و ابزارهای میزکار کاربرپسند… که کاملاً بر پایهٔ نرم‌افزار آزاد است.

امروز بیست‌ونه سال از آن ایمیل می‌گذرد.

چرا این ایمیل نوشته شد

برای فهمیدن اهمیت آن روز باید بدانید سال ۱۳۷۶ چه وضعی بود. محبوب‌ترین میزکار گنو/لینوکس آن زمان KDE بود که روی جعبه‌ابزار Qt ساخته می‌شد و Qt آن موقع نرم‌افزار آزاد نبود.

یعنی کاربر گنو/لینوکسی که می‌خواست میزکار گرافیکی داشته باشد، ناچار بود لایه‌ای غیرآزاد را بپذیرد. برای بخشی از اجتماع، این تناقض قابل تحمل نبود.

گنوم جواب همان تناقض بود: میزکاری که از پایین تا بالا آزاد باشد، ساخته بر GTK که خودش آزاد بود.

این داستان پایان تلخی هم نداشت. Qt در سال ۲۰۰۰ تحت GPL منتشر شد و بخشی از فشاری که به آن تصمیم انجامید، دقیقاً وجود گنوم بود. رقابت، هر دو طرف را جلو برد.

چه چیزی از آن ایمیل مانده

بیست‌ونه سال طولانی است. در این مدت گنوم چند بار زیر و رو شده — گنوم ۲ به گنوم ۳ رسید و آن‌قدر متفاوت بود که بخشی از اجتماع انشعاب کردن ازش و میت و سینامون از دلش بیرون آمدند.

ولی آن جملهٔ اول هنوز سر جایش است. گنوم امروز:

• میزکار پیش‌فرض فدورا، اوبونتو، دبیان و RHEL است
• کل پشتهٔ آزاد است، بدون هیچ وابستگی غیرآزاد اجباری
• فناوری‌هایی ساخته که فراتر از خودش رفته‌اند: GTK، GLib، GStreamer، Flatpak

آخری را دست‌کم نگیرید. Flatpak، که حالا یک فناوری عملی توزیع برنامه روی گنو/لینوکس است، از دل همین پروژه بیرون آمد.

و چه چیزی عوض شده

گنوم امروز بیشتر از یک میزکار است. یک بنیاد است، یک اکوسیستم برنامه و یکی از معدود پروژه‌های بزرگی که هم شرکت‌ها رویش سرمایه‌گذاری می‌کنند هم داوطلبان.

انتقادها هم واقعی‌اند: کسانی که شخصی‌سازی زیاد می‌خواهند همیشه از سادگی اجباری گنوم شکایت داشته‌اند، و بحث «افزونه‌ها با هر نسخه می‌شکنند» هنوز باز است. هر دو انتقاد بجایند و پروژه هم منکرشان نیست.

دوست گنوم شوید

بنیاد گنوم به‌مناسبت سالگرد از کاربران دعوت کرده Friend of GNOME شوند، حمایت مالی دوره‌ای که خرج توسعه، زیرساخت و رویدادها می‌شود.

برای پروژه‌ای که نه محصولی می‌فروشد نه تبلیغی نشان می‌دهد، این تقریباً تنها راه تأمین مالی مستقل است. اگر گنوم استفاده می‌کنید و توانش را دارید، صفحهٔ حمایت (پیوند بیرونی، در تب تازه باز می‌شود) همان‌جاست.

و اگر پرداخت هزینه مالی جزوء گزینه همکاری شما نیست، که برای خیلی‌ها نیست؛ راه‌های دیگری هم هست: گزارش باگ دقیق، ترجمهٔ فارسی که هنوز جای کار زیادی دارد، یا نوشتن مستندات.

آن ایمیل را بخوانید

ایمیل اصلی ۱۳۷۶ (پیوند بیرونی، در تب تازه باز می‌شود) هنوز در بایگانی عمومی هست و خواندنش ده دقیقه وقت می‌گیرد.

توصیه می‌کنم بخوانیدش — نه از سر نوستالژی، بلکه چون نشان می‌دهد یک پروژهٔ بزرگ چقدر کوچک شروع می‌شود. آن روز فقط یک نفر بود که ایمیلی نوشت و گفت «بیایید این کار را بکنیم».

تولدت مبارک، گنوم. 🎂